خانه / ادبیات / افعال ربطی یا اسنادی

افعال ربطی یا اسنادی

فعل ربطی

فعل کلمه ای است که انجام کار یا روی دادن حالتی را نشان می دهد و شخص

شمار و زمان دارد. فعل جمله را کامل می کند خود فعل به تنهایی یک جمله

محسوب می شود. در شعر ها فعل ها می توانند اول ، وسط یا آخر باشند.

فعل ها به دو دسته اسنادی(ربطی) و غیر اسنادی(خاص) طبقه بندی 

می شوند. هیچ فعلی وجود ندارد که نه اسنادی باشد و نه غیر اسنادی.

فعل اسنادی: فعلی است که حالتی یا عنوانی را به چیزی یا کسی ربط

می دهد. به همین سبب به آن فعل ربطی نیز می گویند. افعال اسنادی

عبارتند از: است ، بود ، شد ، گشت و گردید. اگر فعلی یکی از این ها نبود

فعل اسنادی(ربطی) نیست بلکه فعل غیر اسنادی(خاص) است.

نکته: اگر گشت و گردید به معنای دور زدن ، جست و جو کردن و چرخیدن

باشد فعل خاص است.

مثال: علی دنبال کتاب گشت.                      جست و کردن.    غیر اسنادی

مثال: زمین به دور خورشید می گردد.          دور زدن.            غیر اسنادی

مثال: او دیوانه است.                                                          اسنادی

مثال: محمد خوشحال گردید.                                               اسنادی

نکته:است و بود اگر به معنای وجود داشتن باشند فعل غیر اسنادی اند.

مثال:مداد در کیفم است.                          وجود داشتن.  غیر اسنادی

مثال: محمد در خانه بود.                          وجود داشتن.  غیر اسنادی

مثال: فکری در ذهنم است.                        وجود داشتن.  غیر اسنادی

مثال: او خوشحال است.                                      اسنادی

نکته:  شد اگر به معنی رفتن باشد فعل خاص است.

مثال: وارد شهر شد.                                            غیر اسنادی

مثال: او در خانه شد.                                          غیر اسنادی

مثال: او وارد اتاق شد.                                        غیر اسنادی

فعل غیر اسنادی: در صورتی که فعلی اسنادی نباشد غیر اسنادی

است. راه دیگری که با آن می توان فهمید که فعل اسنادی است یا

نه پیدا کردن کردن مسند در آن است. در صورتی که در آن مسند 

بود فعل اسنادی است و اگر نشد در آن مسند بگذاریم فعل ما

غید اسنادی است.

مسند:

برای پیدا کردن مسند در جمله از دو سؤال استفاده می کنیم.

چجور و چطور

مثال: هوا گرم است.                           هوا چطور است؟ گرم

مثال: علی خوشحال است.                  علی چجور است؟ خوشحال

بیانی دیگر از افعال ربطی یا اسنادی

فعل های اسنادی و غیر اسنادی

الف ) فعل های اسنادی (ربطی)

      به فعل هایی گفته می شود که بوسیله آن چیزی را به چیز دیگر نسبت می دهند.

     ( اسناد یعنی نسبت دادن صفتی یا حالتی به کسی یا چیزی )

      در جمله “آسمان تاریک شد.” تاریک شدن به آسمان نسبت داده شده است. 

فعل های اسنادی محدود ولی پر کاربرد هستند. این فعل ها عبارتند از: است، بود، شد، گشت، گردید و فعل های مشابه آنها مانند: هست، نیست، بود، باشد، باد، شود ، می شود، خواهد شد، شده است و فعلهایی که از این خانواده هستند.

این فعلها در زمانهای مختلف بصورت مثبت یا منفی، امر یا نهی کاربرد دارند.

       چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد.

       بی همگان به سر شود بی تو به سر نمی شود.

       گرم شو از مهر و ز کین سرد باش

ب ) فعل های غیر اسنادی (خاص)

     فعل هایی که انجام گرفتن کاری را نشان می دهند. 

    مولوی در قرن هفتم زندگی می کرد و کتاب مثنوی معنوی را سروده است. 

    در جمله های بالا فعل های “زندگی می کرد”و “سروده است” انجام کاری را نشان می دهند.   

نکاتی درباره فعل های اسنادی:

۱) اگر فعل های (است، هست، نیست، بود، باشد )  معنی “وجود داشتن یا قرار داشتن” بدهد اسنادی نیست. مانند:

    کیفم روی میز است.   یعنی کیفم روی میز قرار دارد، بنابراین فعل “است” غیر اسنادی است. 

    او در کلاس نیست.    یعنی او در کلاس وجود ندارد. 

   بود اما در میان ما نبود مهربان وساده و زیبا نبود ( قیصر امین پور )

بود و نبود در مصراع اول غیر اسنادی است چون معنی وجود داشت/نداشت می دهد اما نبود در مصرع دوم اسنادیست چون مهربان نبودن را به خدا نسبت میدهد.

  بهتر از هرچه هست در دنیا    باخدا راز گفتنت امروز

   “هست” به معنی وجود دارد و غیر اسنادی است.

نکته: گاهی فعل اسنادی “هست” کوتاه شده و تنها شناسه از آن باقی می ماند و به مسند اضافه می شود. مانند: 

       من امروز خوبم => خوب هستم

       من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش     نیکم=> نیک هستم

       من اینجا چون نگهبانم تو چون گنج     نگهبانم=> نگهبان هستم

       خوشحالی=> خوشحال هستی

       شما باهوشید => باهوش هستید

۲ ) اگر فعل های ” گشت و گردید” به معنای “چرخیدن، گردش کردن و جستجو کردن” باشد اسنادی نیستند. 

     بهروز دنبال خودکارش می گشت. (جستجو می کرد )

     زمین به دور خورشید می گردد.  (می چرخد )

      ما هر روز با خانواده در پارک می گردیم.  (گردش می کنیم )

      پشت چارچرخه فرسوده ای نوشته بود: گشتم نبود… تو دیگر نگرد، نیست.

      (گشتم و نگرد: جستجو کردن) (نبود و نیست: وجود نداشتن)

۳ ) اگر در جمله ای “شد یا شود” به معنی “رفت” به کار رود غیر اسنادی است. مانند:

     اگر درخانه ای شوی که به نقش گچ کنده کرده باشند، روزگار دراز صفت آن گویی. در اینجا “شوی” به معنی “بروی” است. 

    گفت: به خز فروشان شوم تا خزی خرم.  “شوم” یعنی می روم

    زاهد خلوت نشین دوش به میخانه شد        از سر پیمان برفت با سر پیمانه شد            در هر دو مصراع “شد” به معنی “رفت” است.       این صورت فعل بیشتر در گذشته و متون قدیمی کاربرد داشته است و امروزه جز در بعضی زبان های مناطق شمالی کشور استفاده نمی شود

مطالب مرتبط

ضمیر گسسته ؟ ضمیر پیوسته صاحبدل -مدرسه معلم

– محمد حسن صاحبدل قابل توجه دانش آموزان عزیزبحث ضمیر هم جزو این درس استضمیر ...

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.