شش کلاه تفکر
مدلی ساده برای تفکر سازنده(بامثال هایی برای جلسات مدارس)

(برداشتی آزاد ازکتاب شش کلاه تفکرنوشته ادوارد دو بونو ترجمه منصور فلاحتی نوین

ناشر:ایران بان)
          این شش کلاه به عنوان سر نخ های ساده ذهنی می باشد که به وسیله آن می توانیم جلسات بحث وگفتگو را اداره کنیم و به آن ها نظام بدهیم .در این مدل آن چه راکه در جریان یک بحث وگفتگوی کامل ونظام دار اتفاق می افتد در 6 جنبه مختلف طبقه بندی شده وهر یک از این جنبه ها به صورت نمادین با یک کلاه که دارای رنگ خاص می باشد معرفی می شود .
                                      1  )کلاه آبی:
         این کلاه معرف مدیزریت جلسه می باشد که جلسه را آغاز ودستور جلسه را اعلام می کند ، در انجام امور نظارت دارد ،تذکرات لازم را به اعضای جلسه می دهد،امر ونهی های ضروری را در طول جلسه به عمل می آورد ،اگر کسی از قالب اعلام شده ی بحث خارج شود از اومی خواهد که از چهار چوب خارج نشود ، ودر پایان نتایج گفتگورا جمع بندی می کند .
       ترتیب وتوالی استفاده از قالب ها (کلاه ها) واین که در فرصتی که برای اظهار نظر در یکی از قالب ها در نظر گرفته شده اعضا از کلاه دیگری استفاده نکنند از وظایف رئیس جلسه است .
                               2  ) کلاه سفید:
              کلاه سفید نشانه ی ارائه ی اطلاعات است بدون هیچ نوع اظهار نظر مثبت یا منفی در باره ی آن ها ، ارائه ی پرسش نامه جهت جمع آوری اطلاعات نیز تحت پوشش کلاه سفید می باشد.
چه اطلاعاتی در اختیار داریم وچه اطلاعاتی مورد نیازجلسه می باشد از وظایف کلاه سفید است .
            آن چه در قالب کلاه سفید بیان می شود باید اطلاعات قطعی و بررسی شده باشد، اطلاعات فرضی ،مبهم واز روی حدس وگمان نباشدوقید های لازم را برای مشخص کردن دقیق اطلاعات به همراه داشته باشد.
                                     3 ) کلاه قرمز :
                بیان احساسات بدون هیچ گونه استدلال،مهمترین فایده ی این بخش از تفکر این است که بدون نیاز به حدس وگمان می توانیم از احساسات ونظرات شخصی اعضا نسبت به یک موضوع اطلاع پیدا کنیم ، در حقیقت کلاه قرمز جو جلسه را نسبت به موضوع مورد نظر مشخص می کند.
نمونه هایی از اظهار نظرات احتمالی این بخش :
-من از آقای محمودی خیلی خوشم می آید.
-به نظر من این برنامه به نفع دانش آموزان نیست.
یک احساس درونی به من می گوید که این تصمیم نتیجه ی خوبی ندارد.
                                  4 )کلاه سیاه :
            تحت پوشش کلاه سیاه اعضای جلسه نقاط ضعف طرح مورد نظر را با استدلال بیان می کنند،آن چه را که با منافع ، سیاست ها ،استراتژی ،ارزش ها ، منابع ،اخلاقیات،وتجارب سازمان سازگاری ندارد مطرح می شود . کلاه سیاه وسیله ای است برای اعلام احتیاط های لازم ، مراقبت ها ورعایت قانون مندی .
            بدیهی است در این جا رئیس جلسه تحت عنوان کلاه آبی به هیچ کس اجازه ی این را نمی دهد که باقطع سخنان دیگران مانع اظهار نظرهای آنان شود بلکه هر کسی با قالبی که از پیش اعلام شده می تواند آزادانه نظرات خودش را بیان کند.
در پوشش کلاه سیاه نقاط ضعف یک عقیده یا یک روش را مشخص می کنندمثلا”:
-این مطالب با آن چه قبلا” گفتید مغایرت دارد.
-من مستنداتی دارم که خلاف این را ثابت می کند.
-این نظر شخصی شماست نه یک واقعیت .
           کلاه سیاه در حقیقت سیستم اعلام خطر در یک جلسه می باشد درست مانند مغز که برای کلیه ی نارسایی ها یی که در سیستم بدن ما به وجود می آید یک وسیله ی باز دارنده یا اعلامئ خطر داردماننددرد ، تب،سرگیجه ،تغتتر رنگ چهره،دلهره ،ترسیدن،اضطراب وغیره.
مثال هایی دیگر در پوشش کلاه سیاه :
-این تصمیم با اساس نامه ی مجتمع ما مغایر است.
-این موضوع بامقررات آموزش وپرورش مغایرت دارد .
-ثبت نام دانش آموزان ضعیف دانش آموزان قوی خودمان را هم فراری می دهد.
-با شناختی که من از این فرد دارم او به هیچ وجه برای امور تربیتی مناسب نیست.
–  استفاده از اتوبوس برای دانش آموزان خطرات زیادی را به دنبال خواهد داشت.
              البته مدیر جلسه واعضا باید به این موضوع توجه داشته باشند که انتخاب عامدانه ی مفاهیم مختلف در غیر معنی مورد نظر به عنوان مغلطه راه را برای انتقاد های غیر منطقی باز می کند که باید باهشیاری لازم آن ها را روشن نمایندتا افراد نا آگاه یا بیمار وعیب جو از جنبه ی دیگری که مورد نظر جلسه نیست فکر وموضوع مورد بحث را به انتقاد نگیرند.
مثال ها:
– این صندلی دیگر از مد افتاده
– مدرسه ی …….هم از این صندلی استفاده می کند.
– یکی از اولیا می گفت پسر من از این صندلی خوشش نمی آید.
– من تا روی این نوع صندلی می نشینم خوابم می گیرد.
                                       5 کلاه زرد:
          تحت پوشش کلاه زرد تمرکز بر روی ارزش های سازمان است، در این بخش می کوشیم که عقاید مبتنی برارزش هارا به عمل تبدیل کنیم.
این روش بر تفکر مثبت استوار است زیرا جنبه های منفی در کلاه سیاه مطرح شده است . در این مرحله مدیر جلسه از اعضاء می خواهد که جنبه های مثبت موضوع وراه های کار بردی وعملی کردن فکر را مطرح نمایند،با استفاده از کلاه زرد حتی چیزی را که قبلا خیلی جالب به نظر نمی رسید ممکن است با معرفی درست وواقعی آن ارزش والایی پیدا کند .
             مثال هایی از موضوعاتی که در مدرسه با استفاده از کلاه زرد بر رسی می شود:
-چگونه در دانش آموزان ایجاد انگیزه کنیم؟
-برای دقت ارزشیابی در آزمون کنترل کیفیت چه اقدامی انجام دهیم؟
-روش های کار بردی تکالیف هدفمند؟
                             6  )کلاه سبز
         سبز نماد رشد وشکوفایی و آفرینندگی است ، در این رنگ عقاید تازه ای بیان می کنیم ، کلاه سبز فرصتی ویژه به ما می دهدتا با تلاش خلاقانه به آفرینندگی فکر ، اثر یا پدیده ی جدیدی بپردازیم .
واژه ی تفکر خلاق در سال1967توسط (ادوارد-دو-بوند-نویسنده ی کتاب 6کلاه تفکر) ابداع گردیده است.
         تفکر خلاق بر مبنای یک جهش ادراکی است تا الگوهای شکل گرفته ی قدیمی را تغییر دهد.در این روش از یک ایده ونظر خلاقانه برای حرکت رو به جلواستفاده می کنیم .
         نویسنده این ایده ی خلاقانه را به سنگ هایی تشبیه کرده است که در داخل رودخانه ای قرار دارند وما به گذاشتن پای خود برروی آن ها می توانیم از رود خانه عبور کنیم وبه ساحل جدید برسیم .تفکر خلاق حتی ممکن است از یک اتفاق غیر منتظره حاصل شودمانند کشف قاره ی آمریکا که نتیجه ی یک اشتباه یک در یا نورد بود.ویا پنی سیلین که یک اتفاق باعث کشف آن گردید.. ماباید از فرصت ها وپدیده های جدید استفاده کنیم ما باید تمامی نظرات ارائه شده در جلسات را جدی بگیریم وروی آنها تامل کنیم شاید اگر بعضی از آن ها پخته تر شوند نتیجه ی جدید وجالبی به ما بدهند.ممکن است نظرات ارائه شده کار بردی نباشند وما آن هارا کار بردی کنیم .
             مثلا در یک مجتمع آموزشی پیشنهاد شد به جای یکی از ساختمان های اجاره ای مجتمع از پشت بام ساختمان اصلی برای تشکیل کلاس ها استفاده کنیم .این پیشنهاد باعث شد باتکمیل پشت بام مجتمع،مدرسه به آنجا منتقل شود وضمن تمرکز مدارس در یک ساختمان واستفاده از یک فضای دلچسب برای مدرسه ی ابتدایی ،اجاره بهای ساختمان استیجاری نیز که مبلغ قابل توجهی بود صرفه جویی شود.                                                 تلخیص کتاب وتنظیم مطالب برای مدارس از:صاحبدل

درباره نویسنده

محمد حسن صاحبدل

طراح قالب وین

در طول سالهایی که گذشته یافته ها و بافته هایی پراکنده برایم فراهم آمده بود که به دنبال فرصتی بودم تا آنها را در جایی بنگارم و بگذارم ؛ از طرفی در کلاس های درس پیش می آمد که سخن به درازا می کشید و ادامه مطلب باعث اطاله کلام می شد که آنها را به فرصتی دیگر احاله می کردم و اکنون این صفحه یادداشت را برای بیان این مطالب فراهم کرده ام .

مشاهده تمام مقالات