روش آموزش انشای فارسی با استفاده از سطوح یادگیری

اکثر دانش آموزان مدارس در انشای فارسی ضعیف هستند تعداد زیادی از دیپلمه ها ، دانشجویان و حتی فارغ التحصیلان دانشگاهیان از عهده ی نگارش روان و درست اندیشه های خود بر نمی آیند

بدون شک مهترین عامل این نقیصه نارسایی در تدریس و آموزش انشا است .

در این مقاله سعی شده است که با تشریح سطوح حیطه شناختی و انطباق آن ها با آموزش انشا روشی عملی و قابل اجرا ارائه شود که خود راهی است طی شده و ما با به کارگیری آن می توانیم قدرت نویسندگی را در دانش آموزان تقویت کنیم  ابتدا متذکر می گردد که آموخته هایی که به حافظه و عمل آن مربوط می شود و نهایتاّ به مهارت ها عقلی در درجات مختلف منتهی می گردد در مباحث تعلیم و تربیت حیطه شناختی نامیده شده است حیطه شناختی از نظر سهولت و پیچیدگی به شرح زیر طبقه بندی می شود:

1- دانش – اولین درجه و سطح از حیطه شناختی را دانش نام نهاده اند که شامل محفوظات دانش آموز می شود  یعنی آن چه که مربوط است به یاد آوری و باز شناسی آموخته ها در این طبقه قرار می گیرد  مانند حفظ کردن معانی لغات ، اسامی اشخاص ، اشیا و تعاریف مربوط به مفاهیم

2- درک و فهم – شاید بیشتر فعالیت ها و مهارت های ذهنی وآن چه که در مدارس آموخته می شود با فهمیدن سر و کار دارد  هنگامی که دانش آموزی گفتاری را می شنود از وی انتظار می رود که معنی آن را درک کند و یا از مواد و اندیشه هایی که در آن نهفته است استفاده ی فکری به عمل آورد  به طور کلی می توان گفت که عامل فهمیدن در فعالیت های آموزشی و به هنگام برقراریارتباط دخالت فراوان دارد  در این سطح دانش آموز می تواند معنی اشعار یا متونی که می خواند به زبان ساده بیان کند ونیز هنگام توضیح یک مطلب مثال های مناسبی برای آن ذکر کند

3- کاربرد- در این سطح دانش آموز می تواند جملات ، اشعار و ضرب المثل هایی را که فرا گرفته است در نوشته ها به کار ببرد به طور خلاصه مهارت هایی به این سطح مربوط می شود به این که دانش آموز آموخته های قبلی را در مورد جدیدی مورد استفاده قرار دهد تفاوت درک و فهم و کاربرد در این است که در طبقه ی قبلی هنگامی که دانش آموز مفهوم تجریدی را فهمید اگر با موارد و کاربرد های آن ها مواجه شود می تواند آن مفهوم را مستقلاّ به کار برد

4- تجزیه و تحلیل- یعنی توانایی تقسیم یک مطلب به اجزای تشکیل دهنده ی آن و مشخص کردن روابط بین اجزا . این سطح از حیطه شناختی و روابط آن با آموزش انشای فارسی مر کز ثقل و محور بحث ما است در این سطح دانش آموز می تواند موضوعات و مطالب مطالعه شده را به صورت خلاصه بنویسد و یا رئوس مطالب آن را استخراج کند ما می توانیم دانش آموزان را از دوره ی راهنمایی در این سطح فعال کنیم

در این مورد معلمین ادبیات و انشای فارسی می توانند در ماه های اول سال تحصیلی فعالیت دانش آموزان را در انشا، در خلاصه نویسی متمرکز کننددر این مورد می توان مطالب متنوعی را جهت خلاصه نویسی به دانش آموزان معرفی کنیم و از آن ها بخواهیم که هر یک موضوعی را انتخاب کنند و خلاصه ی آن را بنویسند و در زنگ انشا بخوانند حتی می توانیم از آن ها بخواهیم که خلاصه ی داستان هایی را که قبلاّ خوانده یا شنیده اند و یا خلاصه ی فیلم سینمایی را که مشاهده کرده اند به عنوان انشا بنویسند آنها می توانند خلاصه ی اخبار سیاسی یا ورزشی را که روزنامه ها ، به طور کلی هر آنچه را که مورد علاقه ی خودشان است بنویسند ، همین که دا نش آموز با اشتیاق قلم به دست بگیرد و بنویسد این در انشای فارسی یک هدف محسوب می شود . در این صورت مشاهده خواهیم کرد که دانش آموزان با چه شور و اشتیاقی در کلاس انشاحاضر می شوند و کلاس از حالت قالبی و یک نواخت خود خارج و به محیطی دلپذیر و فعال تبدیل می شود به طوری که گفته شد خلاصه نویسی در سطح تجزیه و تحلیل ، بدیهی است ممارست و استمرار در این سطح دانش آموزان را برای جهش و ارتقا به سطح بالاتر آماده می کند اکنون این آمادگی در دانش آموزان ایجاد شده است که موضوعاتی را برای انشای آن ها تعیین کنیم تا با توجه به استعداد و علاقه ی خود یکی از آنها را انتخاب کنند و بنویسند

5- ترکیب- یعنی به هم پیوستن اجزای یک فکر یا یک موضوع یا خلق اثری جدید که ویژگی مهم آن خلاقیت و نوآوری آن است دانش آموزانی که به اندازه ی کافی در خلاصه نویسی در سطح قبل ، یعنی تجزیه و تحلیل ، تمرین داشته اند اکنون به سطح بالا تری از حیطه شناختی رسیده اند در این سطح دانش آموز قادر خواهد بود در باره ی موضوعاتی که تعیین می کنیم انشا بنویسد و به دنبال این کتاب و آن کتاب ( یا این وآن ) جهت رونویسی و کپی کردن نخواهد گشت

پس اگر می خواهیم انشای فارسی نه تنها بار سنگینی بر دانش آموزان نباشد بلکه با اشتیاق کامل از آن استقبال کنند باید زمینه ی رشد آن ها در این درس را فراهم کنیم آنچه مسلم است و به تجربه نیز ثابت شده است دانش آموز با خلاصه کردن مطالبی که خوانده یا شنیده است تمرین نویسندگی می کند و پس از مدتی ممارست و استمرار دراین سطح دارای قلمی روان خواهد شد و می تواند مطالب خود را به راحتی بنویسد

مطلب دیگری که در این جا ذکر آن بسیار ضروری است مسئله انتخاب موضوع انشا است باید سعی کنیم که موضوعاتی برای انشا تعیین کنیم که مورد تمایل و علاقه ی دانش آموزان باشد و یا در مورد آن مطالبی آماده در ذهن دارند و منتظرند در مورد آن قلم فرسایی کنند انتخاب موضوعات انشا در سال تحصیلی باید کاملاّ حساب شده باشد  باید توالی مطلوب را در روند دشواری موضوعات در نظر داشته باشیم

حرف آخر این که باید معیار های ارزش یابی انشا را ، از قبیل ارتباط انشا با موضوع ، خلاقیت و نوآوری ، حفظ ارتباط مطالب در انشا، رعایت نکات دستوری و زیبا نویسی به اطلاع دانش آموزان برسانیم تا بدانند انشاهای آن ها با چه معیار هایی ارزیابی می شود این موضوع تاثیر شایانی به پیشرفت آن ها در نویسندگی خواهد کرد

ضمناّ هر انشایی را که تصحیح می کنیم توصیه های اصلاحی لازم را با اشاره به معیارهای ذکر شده به دانش آموز بنماییم تا با بصیرت کامل به رفع نارسایی ها بپردازد و با چراغی که به دستش دادیم در مسیر رشد و تکامل قدم بردارد

محمد حسن صاحبدل  مرکز تربیت معلم دار الفنون ۱۳۷۰

درباره نویسنده

محمد حسن صاحبدل

طراح قالب وین

در طول سالهایی که گذشته یافته ها و بافته هایی پراکنده برایم فراهم آمده بود که به دنبال فرصتی بودم تا آنها را در جایی بنگارم و بگذارم ؛ از طرفی در کلاس های درس پیش می آمد که سخن به درازا می کشید و ادامه مطلب باعث اطاله کلام می شد که آنها را به فرصتی دیگر احاله می کردم و اکنون این صفحه یادداشت را برای بیان این مطالب فراهم کرده ام .

مشاهده تمام مقالات